Nắng nóng kéo dài, nhiều người không muốn đi ra đường
Trong khoảng thời gian đó, những trẻ khác ùa chạy đi trốn, nấp đâu đó càng kín càng tốt. Khi đọc đến con số 100 thì trẻ mở mắt ra và bắt đầu đi tìm bạn, ai bị phát hiện đầu tiên là bị thua. Đếm đủ con số như thế, lâu lắm, có trẻ láu cá đọc tắt cho nhanh để khi mình mở mắt ra thì các bạn vẫn chưa kịp trốn. Câu đó như sau: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Thời nhỏ, tôi đã chơi trốn - tìm và nay con tôi cùng trẻ con hàng xóm cũng thế. Năm tháng đi qua, mãi hơn 60 năm sau, nhờ đọc Phan Khôi di cảo - bản thảo chưa đầy đủ (NXB Trí Thức - 2021) do các con của cha đẻ Tình già biên soạn, tôi mới biết chi tiết này: "Trẻ con ta có trò chơi đánh chắt. Dùng những que tre mà đánh, là đánh chắt que; dùng những hòn sỏi mà đánh, là đánh chắt chuyền. Đây không nói cách đánh như thế nào, chỉ nói khi đánh xong một bàn, đếm những que tre hay hòn sỏi đã chiếm được để định ăn thua, thì trẻ con ở Trung và ở Bắc đếm có khác nhau nhưng lại giống nhau ở một chỗ rất lạ. Trẻ con ở miền Trung đếm: "Một đôi, hai đắn, ba thìn, chín chăn, chẵn chục". Trẻ con ở miền Bắc đếm: "Một chắt, hai choi, ba chòi, chín chủ, chẵn chục" (tr.216-217).Trò chơi này, sở dĩ gọi chắt/đánh chắt bởi bản thân chắt/hòn chắt có nghĩa là "hòn nhỏ nhỏ như viên đạn" (Đại Nam quấc âm tự vị, 1895), "Một trò chơi của trẻ con, một tay vừa nhặt vừa tung vừa hứng" (Việt Nam tự điển, 1931); hiện nay tên gọi phổ biến là "chuyền thẻ", có nơi còn gọi "đánh nẻ".Rõ ràng, cách đọc tắt trong trò chơi trốn - tìm đã có từ xưa lắm, ít ra đã có trước năm 1958 là năm ông Phan Khôi viết bài này. Ở đây, khi xét về chữ nghĩa ta thấy gì? Muốn thấy gì, trước hết cần phải tìm hiểu nghĩa của các từ đó."Một đôi" thì dễ hiểu rồi, không cần dài dòng gì thêm. "Hai đắn" thì "đắn" là gì? Tự bản thân từ này không có nghĩa, phải đi chung với từ khác, chẳng hạn Truyện Kiều có câu: "Đắn đo cân sắc cân tài/Ép cung cầm nguyệt, thử bài quạt thơ". Kể ra cái lối "mua người" ngày xưa cũng lạ, chẳng những cô ấy có nhan sắc mà còn phải biết "cầm kỳ thi họa đủ mùi ca ngâm" thì càng cao giá.Còn "ba thìn" thì sao? "Thìn" là từ Việt cổ có nghĩa là "sửa sang, răn, giữ", theo Đại Nam quấc âm tự vị (1895), chẳng hạn Thiên Nam ngữ lục có câu: "Thìn lòng tích đức tu nhân/Bụt trời đã biết, quỷ thần đã hay". Về tâm lý con người, không phải bây giờ mà hàng trăm năm trước, cụ Nguyễn Trãi đã nhìn ra:Dắng dỏi bên tai tiếng quản huyền,Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn.Xuân xanh chưa dễ hai phen lại,Thấy cảnh càng thêm tiếc thiếu niên."Nhẫn" nghĩa là đến, cho đến. Chí lý thật, có lúc nghe tiếng sáo, tiếng đàn (quản huyền) trong không gian, cảnh vật mà mình yêu thích ắt khó giữ lòng mà xao động, xao xuyến, rồi cảm thấy tiếc xuân xanh đã qua. Đã qua thời tuổi trẻ. Chỉ còn là cảm xúc bùi ngùi. Sực nghĩ, "Tiếng đưa hiu hắt bên lòng/Buồn ơi! Xa vắng, mênh mông là buồn" của Thế Lữ cũng là lúc nghe Tiếng sáo Thiên Thai nên khiến "Lòng xuân nhẫn động ắt khôn thìn" là vậy.Rồi, "chín chăn" nghĩa là gì?Ta thử đặt giả thuyết từ "một đôi" là 2, "hai đắn" là 4, ắt "ba thìn" là 6, vậy "chín chăn" cũng nằm trong cách tính này? Không, "chín chăn" trong ngữ cảnh này chính là chẵn/chín chẵn, do cách phát âm nhanh nên đã lướt bỏ dấu ngã trở thành "chăn". Chẵn là trọn, đủ, không lẻ, không thừa, không thiếu, đủ cặp, không so le, còn có cách nói chẵn chòi, chẵn bon. "Chín chăn" xác định, quả quyết chính xác là 9. Suy luận này hợp lý bởi kết thúc câu này là "chẵn chục" tức là 10. Theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ, "chục" là tiếng Việt chuyển gốc Hán-Việt: "Chục: số vật mười món, hoặc có hơn (tùy vùng) < thốc (sum họp, một bụi - giọng Quảng Đông: chục)". Ca dao có câu: Bảy với ba, anh kêu rằng một chụcTam tứ lục, anh tính cửu chươngBảy cộng ba đúng là 10, là chục. Cách gọi "chẵn chục" đến nay vẫn còn phổ biến, còn gọi chục trơn, chục chẵn. Dù biết chắc là vậy nhưng chắc gì chục là 10?Ta có thể kiểm chứng trong đời thường lẫn tác phẩm văn học, chẳng hạn, khi viết Bảy ngày trong Đồng Tháp Mười, nhà văn Nguyễn Hiến Lê có kể khi đến "Tân An, một châu thành nằm ở ven Đồng Tháp", lúc đi chỗ ăn sáng: "Anh Bình nhất định lựa tiệm ở gần chợ vì anh vốn ưa cảnh náo nhiệt, thích nhìn người ta đi lại, mua bán. Anh mua một trái dưa hấu và một chục quít, ngạc nhiên lắm khi thấy cô hàng đếm cho anh mười hai trái. Anh cầm hai trái trả lại: "- Cô đưa thừa cho tôi. Tôi mua có một chục thôi mà". Cô hàng nghe giọng là lạ của anh, mỉm cười, đẩy hai trái quít về phía anh: "- Thầy mua một chục thì tôi đếm một chục đó". Anh Bình chẳng hiểu gì cả, tôi phải giảng: "- Ở miền này trái cây như quít, mận thì một chục là mười hai trái. Có tỉnh một chục mười bốn hay mười sáu kia". "- Lạ nhỉ! Một chục mười sáu trái. Thế thì có ông thánh hiểu".Chi tiết này đã phản ánh tính cách rộng rãi, hào phóng của người miền Nam. Anh Bình ngạc nhiên là phải bởi anh từ ngoài Bắc vào, không sinh sống nơi này.Với các phân tích, dẫn chứng vừa nêu, tóm lại, ta vẫn không hiểu rõ nghĩa các từ liên quan đến số đếm trong trò chơi của con trẻ ngày xưa. Không những thế, ta còn còn ngắc ngứ với bài đồng dao này: "Mồng một lưỡi trai/Mồng hai lá lúa/Mồng ba câu liêm/Mồng bốn lưỡi liềm/Mồng năm liềm giật/Mồng sáu thật trăng/Mười rằm trăng náu/Mười sáu trăng treo/Mười bảy sảy giường chiếu/Mười tám rám trấu/Mười chín đụn dịn/Hăm mươi giấc tốt/Hăm mốt nửa đêm…". Với câu "Mười chín đụn địn", có bản ghi "đụn dịn". Bài đồng dao này mô tả hình thù mặt trăng qua các ngày, đại khái, đêm 17 trăng lên vào lúc người ta "sảy giường chiếu" là chuẩn bị ngủ, đêm 18 trăng mọc là lúc lửa ủ trong bếp đã "rám trấu"... Thế, đêm 19 "đụn địn/đụn dịn" thì hiểu thế nào đây?Chịu. Từ "chịu" này, ta lặp lại một lần nữa khi nghe đến từ "đí địn". Trong tập sách Người Việt nói tiếng Việt (NXB TH TP.HCM - 2023), nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Thọ cho biết văn cảnh xuất hiện của từ này: "Chuyện rằng có một chị vợ cực đoảng. Một hôm anh chồng bắt được một con ba ba, giao cho vợ làm bếp rồi đi làm đồng, bụng chắc mẩm chiều về có mồi ngon sẽ rủ bạn lai rai vài xị đế. Chị vợ thả con ba ba vào nồi, bỏ thêm vào đó vài ngọn rau mùng tơi rồi bắc lên nấu trên bếp củi. Trong khi chị lúi húi vo gạo thì con ba ba thấy nước nóng lên, nó bèn bò ra khỏi nồi rồi đi mất. Chị vợ đoảng vo gạo xong, mở vung nồi canh xem thử. Chị ta lấy đũa khoắng, nhận ra rau mùng tơi vẫn chưa kịp chín, nhưng ba ba đâu thì chẳng thấy. Chị ta cứ bần thần ngẫm nghĩ hồi lâu, rồi đi đến kết luận: "Mùng tơi chưa chín, đí địn đã tan".Dám nói rằng, những từ vừa nêu ra chẳng ai có thể giải thích nổi nghĩa của nó. Riêng cách nói về số đếm trong trò chơi đánh chắt, ta còn thắc mắc vì sao ở miền Trung, từ "3/ba thìn" lại nhảy qua "9/chín chăn", cũng như ở miền Bắc từ "3/ba chòi" lại vọt đến "9/chín chủ"? Cách nói này hoàn toàn không ngẫu nhiên mà đã vận dụng, phổ biến trong tục ngữ, ca dao, thí dụ: "Thằng Bờm có cái quạt mo/Phú ông xin đổi ba bò, chín trâu", "Ba bể chín châu", "Ba bị chín quai mười hai con mắt"… Ông Phan Khôi thừa nhận: "Tôi nghĩ mãi mà không hiểu". Rồi ông nêu ý kiến: "Hoặc giả câu trẻ con nói đó có cái lý gì sâu kín về số học hay toán học mà mình không biết. Còn như bảo thứ đó trẻ con bạ đâu nói đấy, hơi đâu mà tìm hiểu cho mệt trí, thì tôi không dám" (SĐD, tr.217).Bạn cũng nghĩ thế chăng?Vâng, tôi cũng nghĩ thế. Và xét ra trong ngày xuân ngày tết, chúng ta cùng bàn về vài từ "bí hiểm" đâu phải không có ích khi cùng tìm về tiếng Việt.Ấn tượng với khả năng tăng tốc của Toyota Corolla Altis Hybrid
19 giờ 15 phút ngày mai (19.1), CLB Hải Phòng sẽ chạm trán CLB Quảng Nam trong khuôn khổ vòng 10 V-League 2024-2025 nhưng đội bóng thành phố cảng sẽ không có sự phục vụ của Đình Triệu, thủ môn xuất sắc nhất AFF Cup 2024, do đang điều trị chấn thương sau trận chung kết lượt về trên đất Thái Lan. Hiệp 1 trận chung kết lượt về AFF Cup 2024 diễn ra vào ngày 5.1 trên sân Rajamangala, Đình Triệu nỗ lực bay người cản phá bóng và tiếp đất mạnh, anh có biểu cảm đau đớn rõ rệt. Mặc dù vậy, Đình Triệu vẫn kiên cường thi đấu hết trận, góp phần quan trọng giúp đội tuyển Việt Nam giành chiến thắng trước Thái Lan và đoạt chức vô địch AFF Cup 2024.Sau trận đấu, anh cảm thấy đau âm ỉ và xuất hiện vết bầm bên hông. Khi trở về tập luyện cùng CLB Hải Phòng, cơn đau trở nên nghiêm trọng hơn, buộc anh phải nhập viện tại Bệnh viện Việt Tiệp. Ban đầu, các bác sĩ chẩn đoán anh bị đau do sỏi thận kích thước 3 mm và kê đơn thuốc tiêu sỏi. Tuy nhiên, qua kiểm tra kỹ lưỡng, phát hiện có khí trong ổ bụng, có thể liên quan đến chấn thương từ pha tiếp đất mạnh trước đó. Các bác sĩ chẩn đoán anh bị bầm ruột nặng và có thể phải nghỉ thi đấu nhiều tháng để phục hồi. Tuy nhiên, theo chẩn đoán mới nhất, vết bầm của anh nhẹ hơn và nếu hồi phục tốt, anh có thể trở lại tập luyện sau khoảng 2 tuần. Theo chia sẻ từ chính Đình Triệu, may mắn là anh không phải mổ và hiện đang hồi phục tốt. Đầu tuần tới, anh sẽ được chụp phim ổ bụng lại một lần nữa để kiểm tra chắc chắn và nếu khả quan thì có thể xuất viện về nhà. Anh sẽ có khoảng nửa tháng nghỉ ngơi, ăn tết cùng gia đình trước khi quay trở lại CLB Hải Phòng. Hiện CLB Hải Phòng đang có phong độ không tốt và nằm trong tốp 3 cuối BXH V-League 2024-2025. Nếu Đình Triệu có thể trở lại với phong độ cao ở giai đoạn sau của mùa giải, CLB sẽ có thêm sức mạnh đáng kể để chinh chiến và thoát nhóm nguy hiểm. Người hâm mộ cũng hy vọng Đình Triệu sớm hồi phục để tiếp tục cống hiến cho đội tuyển Việt Nam trong các giải đấu sắp tới, đặc biệt là vòng loại Asian Cup 2027 diễn ra vào tháng 3.
Không chỉ có bóng đá, Ma-rốc còn giỏi đua ngựa và đua xe
Thông tin trên được tiết lộ sau khi Phòng báo chí Tòa Thánh rạng sáng 9.3 (giờ Việt Nam) thông báo Giáo hoàng Francis đáp ứng tốt điều trị và dần có sự cải thiện nhẹ kể từ khi xảy ra sự cố suy hô hấp cấp hôm 3.3.Nguồn tin Vatican cho biết sự cải thiện đến từ "quá trình trao đổi khí" trong phổi và quá trình ôxy hóa máu. Tuy nhiên, nguy cơ xảy ra khủng hoảng hô hấp vẫn còn và tiếp tục chưa thể tiên lượng, nguồn tin nhấn mạnh.Giáo hoàng hiện vẫn tiếp nhận ôxy liều cao qua đường mũi vào ban ngày và thở máy không xâm lấn vào ban đêm, theo Phòng báo chí Tòa Thánh.Sáng 8.3, Giáo hoàng Francis cầu nguyện bên trong một nhà nguyện. Đến chiều ông nghỉ ngơi và làm việc. Phòng báo chí Tòa Thánh cho biết giáo hoàng tiếp tục ra văn bản để truyền tải thông điệp kinh Truyền Tin chủ nhật (9.3).Kể từ ngày 9.3, Giáo hoàng Francis sẽ tham dự nghi thức truyền thống cho Mùa Chay ở bệnh viện, Đài CNN dẫn nguồn tin từ Vatican.Kể từ lần bị suy hô hấp cấp hôm 3.3, người đứng đầu giáo hội Công giáo Roma duy trì tình trạng ổn định và tiếp nhận vật lý trị liệu hô hấp và vận động. Hôm 6.3, ông ra thông điệp thu âm, cảm ơn lời cầu nguyện của những người ủng hộ.Phòng báo chí Tòa Thánh đều đặn cập nhật tin tức từ bệnh viện 2 lần mỗi ngày, và sự kiện cầu nguyện cho sức khỏe giáo hoàng vào ban đêm ở Quảng trường thánh Peter từ ngày 24.2 vẫn được tiếp diễn.
Theo ghi nhận của PV Thanh Niên, sau khi đội tuyển Việt Nam thắng Thái Lan 3-2 ở lượt về chung kết và vô địch ASEAN cup với tỷ số chung cuộc 5-3, hàng chục ngàn người dân Quảng Nam vỡ òa hạnh phúc, nhiều người đổ ra đường ăn mừng.Tại các tuyến đường như Hùng Vương, Phan Châu Trinh, Phan Bội Châu và đặc biệt là khu vực quảng trường 24.3 ở TP.Tam Kỳ, biển người nối đuôi nhau diễu hành ăn mừng Việt Nam chiến thắng. Tiếng kèn vang lên khắp nơi, xen lẫn với những tiếng hô vang "Việt Nam vô địch". Anh Bùi Lê Hoàng Việt Tuấn (37 tuổi, ở P.An Sơn, TP.Tam Kỳ, Quảng Nam) cho biết anh rất hạnh phúc khi chứng kiến trận đấu lượt về đầy quả cảm và không kém phần kịch tính của đội tuyển Việt Nam."Đội tuyển chúng ta vô địch là quá xứng đáng. Nhưng điều đáng tiếc đi kèm với niềm hạnh phúc ấy là sự mất mát quá lớn khi nhiều cầu thủ phải dính chấn thương nặng, thương nhất là tiền đạo Nguyễn Xuân Son. Nhưng mình tin, chức vô địch là món quà xứng đáng chúng ta dành cho Xuân Son", anh Tuấn nói.
Bất hợp lý danh hiệu 'cử nhân, kỹ sư thực hành'
Cuộc nói chuyện đấy sau này được tiết lộ diễn ra ở thời điểm đội tuyển Việt Nam lên kế hoạch chuẩn bị cho AFF Cup 2024, tức diễn ra trước cả khi đội bóng của HLV Kim Sang-sik đi tập huấn ở Hàn Quốc hồi giữa tháng 11, kéo dài đến đầu tháng 12.2024.Cách nay hơn 2 tháng, nhiều người thấy lạ khi đội tuyển Việt Nam không tham dự các trận đấu dịp FIFA Days tháng 11.2024. Khi đó, việc này đã nằm trong kế hoạch của VFF và HLV Kim Sang-sik. Ngay trước khi đội tuyển Việt Nam bắt đầu cho những ngày nước rút hướng đến giải vô địch bóng đá châu Á, Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) Trần Quốc Tuấn đã có cuộc làm việc cùng HLV Kim Sang-sik, ông Tuấn bày tỏ, đã đến lúc đội tuyển Việt Nam có kế hoạch khác, khác biệt với phần còn lại của bóng đá khu vực.Đội tuyển Việt Nam sẽ tạm "hy sinh" lịch thi đấu FIFA Days đợt cuối của năm 2024, thay vào đó là chuyến tập huấn tại Hàn Quốc, với các đối thủ nhẹ nhàng hơn, phù hợp hơn. Sự "phù hợp" ở đây là đối tượng cọ xát không quá mạnh, bởi nếu đối thủ quá mạnh, có thể khiến công tác chuẩn bị của toàn đội bị phản tác dụng. Những trận thua quá đậm trước các đối thủ quá mạnh có thể khiến tinh thần của các cầu thủ đi xuống, trong bối cảnh AFF Cup đã ở trước mắt.Ngoài ra, người đứng đầu VFF có nhấn mạnh với vị HLV người Hàn Quốc ở điểm, bóng đá Việt Nam thực sự chưa chuyên nghiệp hóa ở mức độ cao như bóng đá Nhật Bản và Hàn Quốc, cầu thủ Việt Nam có những điều đặc thù. Thế nên, việc chuẩn bị cho đội tuyển Việt Nam trước AFF Cup cũng phải đặc thù, trên tiêu chí đảm bảo thể lực tốt cho toàn đội trước giải đấu chính thức.Đấy cũng là yêu cầu từ phía VFF nói chung và Chủ tịch VFF Trần Quốc Tuấn nói riêng, sát với tiêu chí lựa chọn HLV phù hợp với bóng đá Việt Nam, phù hợp với văn hóa Việt Nam, được thống nhất đặt ra sau thời HLV Troussier. Sự phù hợp ở đây là HLV phải hiểu cầu thủ của mình như thế nào, khác biệt gì với những nền bóng đá còn lại trên thế giới, đồng thời phải hiểu các học trò của mình cần gì, khả năng "chịu tải" về thể chất và về tinh thần đến đâu? – Từ đó, HLV sẽ đưa ra phương pháp huấn luyện tốt nhất.Song song với những yêu cầu đặt ra cho HLV Kim Sang-sik, trước khi đội tuyển sang Hàn Quốc tập huấn, VFF cũng đã có chỉ đạo cho VPF, điều chỉnh lịch thi đấu của giải V-League, sao cho đội tuyển Việt Nam thuận lợi nhất khi tham dự AFF Cup, sao cho phong độ cao nhất của các cầu thủ rơi đúng vào những ngày diễn ra AFF Cup.Dĩ nhiên, thể thao đỉnh cao không thể tách rời với yếu tố may mắn. Đội tuyển Việt Nam cũng đã gặp một số may mắn trong quá trình thi đấu AFF Cup. Tuy nhiên, nếu không có sự điều chỉnh trong lịch thi đấu, có lẽ phong độ của hầu hết các cầu thủ Việt Nam tại giải năm nay đã không tốt đến vậy.Cựu HLV U.23 Việt Nam, ông Hoàng Anh Tuấn nhận xét: "Phong độ của các cầu thủ Việt Nam tại AFF Cup hầu hết ở mức cao. Riêng Xuân Son đạt trạng thái tốt nhất từ đầu mùa giải đến giờ, khi tham gia AFF Cup. Nếu Xuân Son khoác áo đội tuyển Việt Nam ở một giai đoạn khác, có thể cầu thủ này không có phong độ tốt nhất như giai đoạn hiện nay. Những điều diễn ra tại AFF Cup hầu hết cũng nằm trong tính toán của toàn đội".Có một chi tiết không thể không nhắc đến, đội tuyển Việt Nam tại AFF Cup năm nay bản lĩnh hơn bao giờ hết. Cựu Phó chủ tịch (PCT) chuyên môn VFF Dương Vũ Lâm bình luận: "Riêng trong trận các lượt trận chung kết, các cầu thủ Việt Nam còn bản lĩnh hơn cả cầu thủ Thái Lan, nền bóng đá về lý thuyết đứng đầu Đông Nam Á. Đội tuyển Việt Nam ở vào thế khó nhưng không rối loạn. Ngược lại, chúng ta còn đẩy đối thủ vào thế phải hoang mang về mặt tâm lý và mắc sai lầm. Thái Lan thi đấu hùng hục chứng tỏ họ đã hoang mang, mà khi đối thủ đá hùng hục, họ rơi vào bẫy của đội tuyển Việt Nam".Đây là những điều vốn đã được chuẩn bị. Chủ tịch VFF Trần Quốc Tuấn từng chia sẻ với HLV Kim Sang-sik và đội tuyển Việt Nam rằng, ngoài yếu tố chuyên môn là điều bắt buộc, các cầu thủ phải chuẩn bị đủ hành trang để bước vào những cuộc đấu trí - đấu sức tại AFF Cup. Hành trang đấy đảm bảo 3 yếu tố cơ bản, đó là bản lĩnh, sự thông minh trong các pha xử lý và khả năng kiểm soát được hành vi trên sân cỏ, bất chấp tác động từ các yếu tố xung quanh và không được để bất kỳ thái độ ứng xử nào của mình làm ảnh hưởng đến cục diện của đội.Các cầu thủ Việt Nam đã làm được điều đó, HLV Kim Sang-sik đã làm được điều đó. Dĩ nhiên, sau thành công, rất dễ để dành lời khen cho đội tuyển Việt Nam và những người liên quan đến đội tuyển. Tuy nhiên, chắc chắn rằng tất cả những điều mà chúng ta vừa thấy đội bóng của HLV Kim Sang-sik thực hiện tại AFF Cup, không phải tự nhiên mà đến. Những điều này đến từ quá trình chuẩn bị dài hơi, dựa trên định hướng xuyên suốt của những nhà quản lý bóng đá nội.
